theme wordpress
دسته‌بندی نشدهعلمی

زمین ما یا بهشت دایناسورها (قسمت ۲ )

رد ذغال

در تمام جهان منابع زغال سنگ در سه دوره اصلی شکل گرفته‌اند. فاصله زمانی ۳۶۰ تا ۳۰۰ میلیون سال قبل مهم‌ترین دوره زغال‌زایی در جهان بوده‌اند؛ یعنی دوره‌های پیاپی «کربونیفروس» و «کربونیفر» از دوران پالئوزوئیک. بیشتر زغال‌های این دوره‌ها در آمریکای شمالی فعلی قرار دارند. ظاهرا از این منابع زغال در ایران خبری نیست.

همین‌طور هیچ فسیلی از جانوران خشکی که قدمتش به ۳۰۰ میلیون سال قبل برگردد در ایران پیدا نشده است. یعنی تا اطلاع ثانوی می‌توان نتیجه گرفت در آن روز‌های گرم که گیاهان بر سرتاسر زمین حکمفرمایی می‌کردند، سرزمین مادری ما هنوز زیر آب بود.
ذغال

پایان دوره کربونیفر و گرمایش زمین

پایان دوره کربونیفر همراه با یخبندان شدید بود و یکی از یخبندان‌های دوره‌ای زمین از راه رسید. 

 یخ‌ها تا میانه‌های دوره بعدی یعنی پرمین دوام آوردند. از میانه‌های این دوره یخ‌ها کنار رفتند و آب و هوای زمین گرم‌تر شد و بعد ناگهان در ۲۵۰ میلیون سال پیش فاجعه‌ای بزرگ رخ داد.

تمام دی‌اکسید کربن ذخیره شده در آب اقیانوس‌ها ناگهان در جو زمین رها شد. نتیجه این اتفاق مرگ بیشتر از ۹۵درصد جانداران خشکی‌زی بود. حیات جانوری روی تنها قاره جهان، پانگیا رو به زوال نهاد.

از آن دوران و به علت مرگ دسته‌جمعی جانداران فسیل‌های زیادی در نقاط مختلف جهان پیدا شده است اما هیچ نشانی از این فسیل‌ها در ایران دیده نشده است.

دایناسور

از طرف دیگر در پایان این دوره قسمت‌هایی از فلات مرتفع تبت که همسایه ما است تازه از زیر آب خارج شده بود.

به همین دلیل می‌توان باز هم نتیجه گرفت که سرزمین‌های فلات ایران هنوز زیر آب‌ها در خواب بودند. پانگیا کم‌کم داشت ترک می‌خورد؛ یعنی گندوانا داشت از لوراسیا جدا می‌شد.

رسوبات کف اقیانوس‌ها به تدریج بالا می‌آمدند، دوران دوم تمام می‌شد و جهان آماده ورود به دوران سوم زمین‌شناسی می‌شد.

تولد زاگرس

دوران دوم، عصر دایناسور‌هاست. معلوم نیست اگر آنها ناگهان ۶۵ میلیون سال پیش و در پایان این دوران منقرض نمی‌شدند، می‌توانستند به چه موفقیت‌هایی دست پیدا کنند.

به هر حال حضور آنها و انقراض ناگهانی‌شان راهنمای خوبی برای پیگیری روند اشتقاق قاره‌هاست.

همین‌طور زغال‌سنگ هنوز هم می‌تواند به‌عنوان یک راهنمای مناسب به کار گرفته شود.

۲۵۱ میلیون سال قبل دوران دوم یا مزوزوئیک با دوره تریاس آغاز شد. در سرزمین‌های قطبی آب و هوای مرطوب و معتدل حکم‌فرما بود که مناسب احوال خزندگان به نظر دایناسور‌ها از همین منطقه رشد و نموشان را آغاز کردند اما در مناطق دیگر قاره بزرگ، هوای خشک و فصلی حاکم بود؛

زمستان‌هایی سرد و تابستان‌هایی گرم. در پایان این دوران صفحه عربستان در حال جدا شدن از آفریقا بود و به پوسته‌های کف اقیانوس فشار می‌آورد، جایی که بعد‌ها قسمت بزرگی از فلات ایران را تشکیل داد.

تحولات و ایجاد زاگرس

این فشار در کنار پایین بودن سطح اقیانوس‌ها باعث شد که رشته کوه‌های زاگرس، برای اولین بار در پایان تریاس به صورت کوه‌هایی از آب خارج شود. فسیل‌های یافت شده در منطقه زاگرس این مساله را تایید می‌کنند. فلات ایران در حال شکل گرفتن بود .

در کنار آن، سرزمین‌های غربی مثل فلات آناتولی (ترکیه امروزی) هم از آب خارج می‌شدند.

برخورد صفحه فلات قاره ایران به صفحه لوراسیا کم‌کم باعث شد تا کوه‌زایی رشته کوه‌های البرز به صورتی ضعیف در این دوره آغاز شود. ۲۰۰ میلیون سال قبل این دوره به پایان راه نزدیک شد.

طلوع آفتاب کویر

آب و هوای دوره ژوراسیک در آغاز تفاوت چندانی با دوره تریاس نداشت. اما به تدریج آب و هوای ملایم و مرطوب بر بیشتر نقاط جهان حاکم شد.

مخصوصا خشکی‌های حاشیه دریای باستانی تتیس شرایط آب و هوایی مساعدی داشت. به همین دلیل از دوره ژوراسیک آثار گیاهی بی‌شماری به‌جا مانده است. پایان ژوراسیک یک دوره دیگر پیدایش ذغال‌سنگ را برای زمین رقم زد.

بیشتر منابع ذغال در کویر مرکزی ایران مربوط به این دوره است. یعنی در آغاز دوره ژوراسیک علاوه بر قسمت‌هایی از زاگرس، کویر امروزی لوت هم از آب خارج شد. شرایط تا میانه‌های این دوره به همین ترتیب بود .

قسمت‌هایی از کویر مرکزی به تدریج برای اولین بار رنگ آفتاب را به خود دیدند. یعنی جایی که امروز کویر خشک و سوزان است و تابش آفتاب زندگی گیاهی آنجا را به شدت تهدید می‌کند در آن زمان پوشیده از جنگل‌های انبوه، و علفزار‌های وسیع بود که دایناسور‌ها در آن رژه می‌رفتند.

رد پای دایناسور کشف شده در کرمان گواه خوبی برای این مطلب است. این رد پا مربوط به ۱۸۰ میلیون سال قبل است. ۱۴۵ میلیون سال قبل و در پایان ژوراسیک به تدریج قسمت‌هایی از یک صفحه قدیمی به اسم «کیمریا» از آب خارج شد جایی که دربرگیرنده مناطقی از ایران، قزاقستان و چین بود.

در پایان این دوره آمریکای شمالی و جنوبی در حال جدا شدن از اروپا و آفریقا بودند و جهان کم‌کم به شکل و شمایل امروزی‌اش نزدیک می‌شد. آب و هوای جهان به تدریج سرد می‌شد.

دریا در کویر

شروع دوره کرتاسه با سرد شدن هوا همراه بود. شواهدی وجود دارد که ثابت می‌کند کوه و ارتفاعات در آغاز این دوره شاهد بارش برف بوده‌اند. اما در همین دوره مناطق گرمسیری مرطوب‌تر از گذشته شدند.

احتمالا کوه‌های جوان زاگرس که روز به روز بیشتر قد می‌کشیدند در این دوره برای اولین بار برف را تجربه کردند اما به زودی دوباره آب و هوای گرم بر جهان حاکم شد.

فعالیت‌های پوسته‌زایی کف اقیانوس و گرم شدن باعث شدند که سطح آب‌ها بالا بیایند. در نتیجه ۱۰۰ میلیون سال قبل قسمت‌های زیادی از پوسته اقیانوسی به وسیله آب‌های کم‌عمق پوشیده شدند.

تحولات و ایجاد کویر

این مساله به گرم شدن هوای زمین کمک کرد. این گرما به قدری زیاد بود که فسیل‌های به دست آمده ثابت می‌کند دایناسور‌ها در قطب جنوب هم زندگی می‌کردند.

بالا آمدن آب‌ها قسمت‌های زیادی از سرزمین‌های غیرمرتفع فلات ایران را دوباره زیر آب برد.

فسیل‌های جانوران دریایی منقرض شده مثل امونیت‌ها و براکیوپودا در کویر مرکزی ایران این موضوع را ثابت می‌کنند. این فسیل‌ها مربوط به اواخر دوره کرتاسه هستند.

این جانداران دریایی ۶۵ میلیون سال قبل و در پایان دوره کرتاسه همزمان با دایناسور‌ها منقرض شدند.

در پایان این دوران دریای کم‌عمق تتیس بر قسمت‌های زیادی از قاره اروپا و آسیای غربی کشیده شده بود.

دریای خزر تنها بازمانده قسمت‌های عمیق تتیس است. با تمام شدن کرتاسه دوران دوم به پایان راه رسید.

عصر جدید

در پایان دوران دوم و آغاز دوره سنوزوئیک قطب جنوب شروع به جدا شدن از آمریکای جنوبی کرد. ۳۳ میلیون سال قبل این اتفاق کامل شد و گذرگاه آبی بین این قاره گشوده شد. به همین علت آب‌های سرد قطبی امکان پیدا کردند تا به عرض‌های بالاتر سفر کنند. به همین دلیل هوای زمین سرد شد.

یخ‌ها باعث شدند سطح آب‌های جهان پایین بروند. در همان زمان برای اولین بار قسمت‌هایی از صفحه عربستان از زیر آب خارج شد. عربستان در آستانه جدایی از آفریقا بود و به سمت شمال شرقی می‌چرخید.

تحولات در قطب جنوب

تحولات ایران و عربستان

به علت چرخش عربستان، صفحه ایران به شدت به زیر صفحه اوراسیا برخورد کرد. نتیجه این برخورد، متولد شدن رشته کوه‌های البرز بود. قسمت‌های زیادی از دریای تتیس در آستانه خشک شدن بود. ۲۰ میلیون سال قبل ارتباط این دریا با آب‌های آزاد برای همیشه قطع شد.

تحولات آمریکای جنوبی و آمریکای شمالی

در ادامه این دوران آمریکای جنوبی به زیر آمریکای شمالی برخورد کرد. جریان آبی به راه افتاد و آخرین عصر یخبندان حدود ۲ میلیون سال قبل از راه رسید که به آن دوره یخبندان کواترنری هم می‌گویند.

بارش‌ها در دوره یخبندان کم شدند و دریاچه‌هایی که به آب‌های آزاد راه نداشتند، رفته رفته کمتر شدند.

دریای باستانی تتیس که تا قبل از یخبندان یکپارچه بود، به دو قسمت تقسیم شد. خزر و اورال باقیمانده قسمت شمالی‌تر آن و دریای سیاه و مدیترانه بقایای قسمت‌های جنوبی‌ترند.

تحولات آفریقا

در ادامه به دلیل چرخش آفریقا در جهت خلاف عقربه‌های ساعت، مدیترانه دوباره به دریای آزاد راه پیدا کرد.

در طی دو میلیون سال، سطح آب‌ها پایین رفت و قسمت‌های زیادی از دریاچه‌ها خشک شدند.

یخ‌ها حدود ۲۰۰۰ سال پیش از مدار‌های قطبی بالاتر رفتند و به بیانی عصر یخ پایان یافت.

تحولات در آفریقا

البته چون هنوز هم یخ‌های قطبی آب نشده‌اند، می‌شود گفت که ما در عصر یخ به‌سر می‌بریم. در مناطق مرکزی ایران هم رود‌ها جاری شدند و جنگل‌ها در مناطق شمالی‌تر توسعه پیدا کردند.

از آن زمان تا به امروز زمین رفته‌رفته گرم‌تر و خشک‌تر شده است. آن‌قدر زیاد که رودهای جاری قسمت‌های مرکزی ایران جایشان را به قنات‌ها داده‌اند. رودهایی در زیرزمین….

ادامه دارد…   

خوشحال میشم نظرتون رو اعلام کنید…

با الفبایت همراه باشید!!

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
بستن